Şanghay İşbirliği Örgütü ve İran - ADEM AKÖL

27 Eylül 2021 Pazartesi 00:03

Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), veya bilinen adlarıyla Şanghay Beşlisi ve Şanghay Paktı; Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın 1996 yılında oluşturdukları uluslararası bir örgüttür… Örgüt, 2001 yılında Özbekistan 2017 yılında da Hindistan ve Pakistan’ın katılımlarıyla, 8 üyeli büyük bir güç haline gelir.

Şanghay İşbirliği Örgütü, öncelikli olarak üye ülkelerin Orta Asya güvenliği ile ilgili sorunlarına eğilme amacını taşımaktadır… Başlıca tehdit olarak terörizm, ayrılıkçılık ve aşırılıkçılık ön plana çıkmaktadır… Antiterörizm kapsamı altına, uluslararası uyuşturucu suçlarıyla mücadele etme planı da oluşturulmuştur.

Her ne kadar örgütün askeri bir blok olma niyeti bulunmasa da; terör, ayrılıkçılık ve aşırılıkçılık tehditlerine karşı kapsamlı bir mücadelenin ancak askeri müdahalelerle mümkün olabileceği belirtilmiştir… Buna yönelik olarak, birkaç defa ortak askeri tatbikat düzenler ŞİÖ’ye üye ülkeler… 2005 yılında sadece Çin ve Rusya’nın düzenlediği büyük kapsamlı tatbikat sonucunda ise, ŞİÖ’nün giderek askeri bir nitelik kazanabileceği iddia edilmektedir.

Ayni yıl yapılan örgütün zirve toplantısında alınan bir kararla, ABD’ye Orta Asya’daki askeri varlığına son verme çağrısında bulunulmuş, bunun üzerine Amerika Özbekistan’daki askerlerini geri çekmek zorunda kalmıştı… Örgütün 2007 Bişkek zirvesinde ise Rusya Devlet Başkanı Putin “Tek kutuplu dünya kabul edilemez” diyerek bir anlamda birliğin misyonunu da belirlemiştir.

Örgütün en önemli işlevi ise ekonomik işbirliği alanında yapılan anlaşmalardır… Uzun vadede bir serbest ticaret bölgesi oluşturmak, ortak enerji projelerine öncelik tanımak, su kaynaklarının ortak kullanımı gibi konularda mutabık kalınarak, ortak projelerin finanse edilebilmesi için de bir ŞİÖ İnterbank kurulması karara bağlanmıştır.

Öte yandan Şanghay İşbirliği Örgütü’ne katılmak için uzun bir süre önce başvuru yapmış olan İran; İbrahim Reisi’nin Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturması ve Afganistan’da Taliban hükümetinin kurulması ile değişen konjonktür sebebiyle, geçtiğimiz hafta içerisinde apar topar üyeliğe kabul edilir.

Resmi üyeliği 18 ay sonra kesinleşecek olan İran’ın da katılımıyla, ŞİÖ nüfus ve nükleer güç bakımından dünyanın önde gelen bir ittifakı olur… Rusya, Çin, Hindistan, Pakistan ve İran, nükleer silah üretimi bakımından dünyanın önde gelen ülkeleridir çünkü.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Putin’in 29 Eylül tarihinde yapacakları kapsamlı Soçi zirvesi öncesi, İran’ın ŞİÖ’ye kabul edildiğinin açıklanmasının altında yatan diğer bir nedenin ise, Türkiye’nin gücü karşısında duyulan endişelerin olması, kuvvetle muhtemeldir.

Pek tabii bunun sebebi, Türkiye’nin bölgede büyük bir güç olma yolunda attığı hızlı adımlardır… Türkiye, Azerbaycan ve Pakistan’ın oluşturduğu, bir ittifaktan çok daha ileri boyuttaki kardeşlik bağları ile pekişmiş güç; başta ABD olmak üzere bölgedeki ülkeleri ve Rusya’yı endişelendirmektedir.

Şurası bir gerçek ki Türkiye’nin Libya, Irak ve özellikle de Suriye’deki varlığından hem ABD hem de Rusya rahatsızlık duymaktadır… ABD Irak ve Suriye’de İran’ı da görmek istemiyor… Amerika bölgedeki güçlerini büyük oranda çekerek PKK/PYD gibi vekil örgütlerle yola devam edilemeyeceğini anlamış olmalı ki büyük ihtimalle Türkiye’nin bölgeden kovulması için Rusya ile mutabakata varmıştır… Soçi zirvesinde Putin Erdoğan’dan bunu talep edecektir.

Özetle, İran’ı Şanghay İşbirliği Örgütü’ne apar topar almalarının 2 nedeni vardır… Karşılığında onun Suriye’deki varlığına son vermesi istenecek, ama en önemlisi de Türkiye’nin Taliban’la olan ilişkisini geliştirip bölgede daha fazla güçlenmesinin önüne geçecek mekanizmalar oluşturmaktır… Nitekim daha şimdiden, Sünni Taliban ile Şii İran arasındaki, hiçbir kurala uymayan ticaret hacmi, beklenmedik bir boyutta seyretmektedir… Afganistan İran için, İran da Afganistan için birer can simidi olmuşlardır.

Günün Sözü

Hepimiz özel bir nedenle buradayız; geçmişinizin tutsağı olmayı bırakıp, geleceğinizin mimarı olun.

Robin Sharma

Görüşlerinizi Bildirin

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

YAZARIN DİĞER YAZILARI

İNGİLİZCE YAZILARI