Olağanüstü Kanun Yolu ‘Yargılamanın Yenilenmesi’ - I - AV. MEHMET SALİH YEGEN

16 Şubat 2021 Salı 00:08

Mahkeme tarafından verilerek kesinleşen bir hükümle ilgili olarak, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda belirlenen hallerde (CMK md.311) hükümlü lehine veya aleyhine olarak yeniden yargılama yapılmasına “yargılamanın yenilenmesi” veya “iade-i muhakeme” denilmektedir.

Kesin hükümle sonuçlanmış bir uyuşmazlık kural olarak yeniden yargılama konusu yapılamaz. Bu nedenle, yargılamanın yenilenmesi olağanüstü bir kanun yoludur. Bugünkü yazımızda ise olağanüstü kanun yolu olan yargılamanın yenilenmesi kurumu hakkında konuşacağız.

Yargılamanın yenilenmesi, ‘’davasız yargılama olmaz’’ ilkesi gereği ancak talep üzerine olur. Mahkeme re’sen yargılamanın yenilenmesi kararı vermemekle birlikte hükümlü ve cumhuriyet savcısı yargılamanın yenilenmesi isteyebilir. Hükümlü, kendi aleyhine yargılamanın yenilenmesi talebinde de bulunmamasına karşı cumhuriyet savcısı hükümlünün lehine veya aleyhine yargılanmanın yenilenmesini isteyebilir. Ayrıca aynı uyuşmazlığa ilişkin birden fazla kez yargılamanın yenilenmesi kurumuna başvuru yapılabilir. Çünkü buradaki amaç, maddi gerçeğin araştırılmasıdır.

Ceza Muhakemeleri Kanunu 313. maddesine göre hükmün infaz edilmiş olması veya hükümlünün ölümü, yargılamanın yenilenmesi istemine engel olmaz. Ölenin eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunabilirler. Sayılan kişilerin yokluğu hâlinde, Adalet Bakanı da yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunabilir.

Yargılamanın yenilenmesi için, AİHM kararı nedeniyle yapılan talep dışında, kanunda yargılamanın yenilenmesi talebi süreye tabi tutulmamıştır. Çünkü yargılamanın yenilenmesindeki amaç maddi gerçeğin araştırılmasıdır ve ceza zamanaşımı süresi geçtikten, infaz tamamlandıktan sonra dahi hükmün yanlış olduğu anlaşılabilir. Ancak AİHM kararı nedeniyle yargılamanın yenilenmesi talebi, AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmek suretiyle yazılı olarak istenir. Ayrıca istem dilekçesinde yasal nedenleri ile dayandığı delilleri içermelidir.

Yargılamanın yenilenmesi istemi hükmün infazını ertelemez. Ancak, mahkeme hakkaniyetin gerektirdiği durumlarda infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verme konusunda talep üzerine veya re’ sen takdir yetkisine sahiptir.

YARGILAMANIN YENİLENMESİ İÇİN YENİ DELİL VEYA OLAYLARIN ORTAYA KONULMASI

Yargılamanın yenilenmesi, daha önceki yargılama sırasında ele alınmayan “yeni delil” veya “yeni olay” mevcut olduğunun anlaşılması halinde başvurulan bir kanun yoludur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2014/121 K. Sayılı kararında ‘’yeni delil’’ veya ‘’yeni olay’’ kavramlarını şöyle açıklamıştır;

Delil ve olayların, yargılamanın yenilenmesi nedeni olarak kabul edilebilmesi için “yeni” olması gerekmektedir. Hükmü veren mahkemeye bildirilmemesi sebebiyle, hükümde dikkate alınmamış olan her olay ve delil hükümlü tarafından bilinip bilinmemesi önemli olmaksızın “yeni” olarak nitelendirilmektedir. Olay ya da delilin yeniliği, olayın kesin hükümden sonra meydana gelmiş olmasıyla değil, kesinleşmiş olan hükmün verilmesi sırasında değerlendirilip değerlendirilmediği ile bağlantılıdır. Kesin hükümden önce meydana gelen ancak mahkemenin bilgisine sunulmayan ya da mahkeme tarafından değerlendirilmeyen deliller ve olaylar da “yeni” sayılmalıdır. Bu doğrultuda hükmü veren mahkemeye bildirilmediğinden yargılama yapılırken değerlendirilemeyen her türlü olgu ve delil de “yeni” sayılmaktadır.

Daha önceden mahkemeye bildirilen ancak mahkeme tarafından değerlendirilerek inandırıcı bulunmadığı için dikkate alınmayan delil ve olgular “yeni” değildir. Buradaki yenilikten anlaşılması gereken taraf bakımından değil, mahkeme bakımından olay ya da delilin yeni olmasıdır. Mahkemece bilinmeyen, incelenmeyen, yargılama konusu yapılmayan ve bu nedenle değerlendirilmeyen deliller “yeni delil veya olay” kapsamındadır. Yenilik açısından önemli olan delil vasfına sahip olacak biçimde içerikteki yeniliktir. Bu nedenle hükümlünün bildiği veya bilmesi gereken bir olay veya delil, mahkemece bilinmiyorsa veya öğrenilmekle birlikte değerlendirilmemişse yargılamanın yenilenmesi nedeni olabilecektir.

Yeni olay ya da delilin yargılamanın yenilenmesi sebebi olması için aynı zamanda “önemli” de olması gerekmektedir. Diğer bir ifade ile yeni deliller ve olaylar ortaya konulduklarında tek başlarına ya da önceden sunulan delillerle birlikte değerlendirildiğinde sanığın beraatini veya daha hafif bir ceza uygulanmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır.

Yargılanmanın yenilenmesi talebinin kabule şayan olup olmadığı konusunda şekil şartının yerine getirilmesi yeterli olmayıp, ikame olunan olay ve delillerin önceden ileri sürülmeyen ve tamamen yeni nitelik taşıyan yapıda olması ve tek başına veya diğer deliller birlikte incelendiğinde hükümlü lehine değerlendirmeye ve önceki hükmü değiştirmeye mahkemeyi yönlendirecek ciddiyette bulunması gerekmektedir. Bu özelliği taşımayan iddialarla, sırf şekli unsurların yeterliliğinden bahisle yargılamanın yenilenmesinde delil toplamaya ya da bu safha aşılarak duruşmalı incelemeye yönelmek kanun koyucunun amacıyla ve olağanüstü kanun yolu olan yargılamanın yenilenmesinin yapısıyla uyuşmamaktadır. Diğer bir ifade ile yargılamanın yenilenmesi talebinin kabul edilebilmesi için kesin hükümden dönülmesini gerektirecek, duruşma açılmasını haklı ve gerekli kılacak ciddiyette yeni delil ve olayların ortaya konulması zorunludur.’

Yukarıda açıklandığı üzere bugünkü yazımızda yargılamanın yenilenmesi kurumunun tanımını, kimlerin ne kadar süre zarfında başvuracağını, başvurunun nereye yapılacağı ve hangi durumda yargılamanın yenilenmesi gündeme geleceğine dair kısa bir giriş yaptık. Bir sonraki yazımızda ise hükümlü lehine ve aleyhine yargılamanın yenilenmesinin diğer nedenlerini konuşacağız.


Görüşlerinizi Bildirin

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

YAZARIN DİĞER YAZILARI