İnsan Olmak - BARIŞ SANIGÖK

1 Mart 2021 Pazartesi 00:03

Kendi kararları doğrultusunda bir hayatı yaşadığını anlamaktır insan olmak. İnsan olarak doğduktan sonra insan olarak kalmayı seçmek ve bu seçimin gereklerini yapma iradesini gösterebilmektir.

İnsan, dik duruşa, görece gelişmiş bir beyine, soyut düşünme yeteneğine, konuşma (dil kullanma) kabiliyetine, alet kullanma ve üretme becerisine sahip primat türü. Biominal ismi `Homo sapiens`tir. Homo sapiens Latince "akıllı adam" veya "bilen adam" anlamına gelir.

Kur'ân-î Kerîm'de altmış beş yerde insan, on sekiz yerde ins, bir yerde de insî geçmektedir. Ayrıca bir ayette enêsî, 230 yerde nês şeklinde çoğul olarak yer almaktadır. Kur'ân-î Kerim'de insan bütün yönleriyle ele alınmış, konuyla ilgili ayetler onun yaratılışı, mahiyeti ve gayesini bir bütünlük içinde temellendirmiştir. İnsan türünün ilk örneği kabul edilen Hz. Adem (a.s) ile ilgili olarak zikredilen ayetlere göre Allah onu "iki eliyle" yaratmış, yani ilk insan özel bir yaratışla varlık alanına çıkarılmıştır. Aslı topraktan olan bu gelecekteki yeryüzünün hükümranına Allah "ruhum" dediği varlık ilkesinden bir soluk üflemiş, ona "isimlerin tamamını" öğreterek bu isimlerin gösterdiği varlık şemasını kavratmış, nihayet meleklerin insana secde etmesini istemiştir. İlk insanın eşiyle birlikte cennetten çıkarılış öyküsü bir yandan insanın zaaflarına, öte yandan sonunda yeryüzünde halife kılınacak olan bu seçkin varlığın kaderine işaret etmektedir (Bakara 2/30-31. Nisâ 4/1. A'râf 7/11. Hicr 15/26-31. Ahzâb 33/72. Sâd 38/71-73).

Arapça ins kelimesinden türetilmiştir. "Beşer, insan topluluğu" anlamına gelen ins, daha ziyade insan türünü ifade etmekte olup bu türün erkek veya dişi her ferdine insî/enesî yahut insân denmektedir. Kelimenin aslının "unutmak" manasındaki nesyden insiyên olduğu da ileri sürülmüştür. Böyle düşünenler İbn Abbas'a nisbet edilen, "İnsan ahdini unutması sebebiyle bu ismi almıştır" şeklindeki rivayete dayanırlar. Bu kelime üns masdarı ile de irtibatlandırılmıştır. "Alışmak, uyum sağlamak" anlamına gelen üns Türkçe'de ünsiyet olarak kullanılmaktadır. Teennüs "insan olmak" manasına gelirken isti'nês "cana yakın olma, vahşi hayvanın evcilleşmesi" anlamı taşımaktadır. Nitekim enes vahşetin karşıtıdır. Ayrıca insênû'l-ayn tabirinin "göz bebeği" anlamına gelmesi dikkat çekicidir (Cevherî, III, 904-906; Lisânü'l-ʿArab, "ins" md.). Râgıb el-İsfahânî ins kelimesini cinnin, üns kelimesini de "ürkmek" anlamındaki nüfûr masdarının karşıtı olarak gösterir. Müellife göre insana bu ismin verilmesi, hemcinsleriyle birlikte uyum halinde yaşayabilmesiyle ilgilidir; insanın "yaratılışı itibariyle sosyal varlık" olarak tanımlanması da bundan ötürüdür (el-Müfredât, "ins" md.).

Ayrıca hadislerde de insana dair çeşitli açıklamalar mevcuttur. Her şeyden önce Hz. Adem (a.s)'ın beşer türünün müşterek atası olduğu vurgulanmış (Buhârî, "Tevḥid", 38), çok sayıda ayette geçtiği gibi hadislerde de "ins" kelimesiyle ifade edilen beşer türü "cin" denilen gizli türle birlikte zikredilmiştir (el-Muvaṭṭaʾ, "Eşribe", 15; Ebû Dâvûd, "Salât", 102). 

Müslüman güler yüzlü olmalıdır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

"Mûmin kardeşinin yüzüne asık bir çehre ile bakana melekler lanet eder." (Hatib)

- Harbde değil, sulh zamanında ya olduğumuz gibi görünmeliyiz veya göründüğümüz gibi olmalıyız. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

"Hakiki müslümanın özü sözü birdir, işi ile sözü aynıdır, komşusu da şerrinden emindir." (İbni Lal)

- Hatamızı söyleyeni iyi karşılamalı, ona teşekkür etmelidir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

"Allah’tan kork diyene, sen önce kendine bak diyeni Allah-û Teâlâ sevmez." (Beyheki)

- Müslüman, örnek insan olmalı, zorluk çıkarmamalıdır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

"Müslüman, kolaylaştırır, müşkülat çıkarmaz." (Nesai)

- Elden çıkana veya ele geçmeyene üzülmemek gerekir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

"Dünyadan nasibine razı olan, nasip olmayana üzülmeyen güzel ahlaklıdır." (E Nuaym)

- Huzurlu olmak için, dünya nimetleri bizden az olana bakmak ve halimize şükretmek gerekir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

"Zenginlerin yanına girip çıkmayı azaltın. Bu, Allah-u Teâlânın sizdeki nimetini hakir görmenize sebep olur." (Hakim)

- Muhatabımız kötü biri veya çocuk olsa, eğer hak için çalışıyorsa itiraz etmemeli, onu desteklemelidir.

Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

"Küçük, büyük veya hoşuna gitmeyen biri, hakkı müdafaa ediyorsa, sözü hak ise kabul et, bâtıl için çalışıyorsa, sözü bâtılsa reddet." (Deylemi)

- Maddi ve manevi yönden sıkıntısız iken dua etmek, bela gelince dua etmekten üstündür. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:

"İyilikler fenalıkları giderir. Rabbini rahatlık ve bollukta iken zikredeni yani hatırlayanı, Allah-u Teâlâ da, bela zamanında kurtarır, korur." (Ebu Nuaym)

- İmrenilecek kimsenin vasfını Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (s.a.â) şöyle bildiriyor:

Şu kimseye imrenilir: Malı azdır, çoluk çocuğu namaz kılar, oruç tutar. İbadetini gizlemeye çalışır. Tanıyanı azdır, meşhur değildir, parmakla gösterilmez. Rızkı yetecek kadardır. Buna da sabreder. Halini kimse bilmez. Arkasından ağlayanı az, mirası da fazla değildir. (Taberani)

- Herkese dert açılmaz, herkesten yardım istenmez. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

"Din kardeşinde, haya, emanet ve sadakat gibi üç hasleti gördüğünde ondan bir şey ricada bulunabilirsin. Bu vasıfları yoksa, bir şey rica etme." (Deylemi)

"Mûmin kardeşinin yüzüne tebessüm etmek sadakadır." (C. Sagir)

Sual: Ehl-i Beytin, dinimizdeki büyük faziletini biliyoruz. Peki salih insanların, Allah-û Teâlânın yanındaki değeri nedir?

CEVAP

Kur'ân-î Kerim'de salihler birçok ayette kıymetine değinilmiştir. Bir hadis-i şerif meali şöyledir:

"Her mütteki insan, Ehl-i Beyte tabidir." (Hâkim)

Sual: Herhangi bir kimse, kendisinin salih biri olduğunu anlayabilir mi?

CEVAP

Tabi ki kolayca anlar. Dinimizin emirlerini yapıp, yasak ettiklerinin tamamından kaçan kimse salih ameldedir, salih bir kuldur. Kime dinin emirlerini yapmak kolay gelirse, onun salih biri olduğu anlaşılır. Her kim de aksini yaparsa salih olmadığı kesindir.

Görüşlerinizi Bildirin

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

YAZARIN DİĞER YAZILARI